پێکئینانا هەرێمان د دەولەتێن فیدرالی دا: عێراقا فیدرال وەکو نموونە
ئەڤ سمینارە ژ لایێ (د. عەبدول جومعە عەبدولڕەحمان) ڤە هاتە پێشکێشکرن
📆 پێنجشەمبی، 13/5/2024
🕐 11:30

سیستەمێ حوکمڕانیا فیدرالی وەکو ئێک ژ شێوازێن حوکمڕانیا نەناوەندی (لامەرکەزی) دهێتە هەژمارتن کو دگۆنجیت بۆ جڤاکێن فرەپێکهاتە و جودا ژ ڕوویێ نەتەوەیی، ئایینی، زمانەوانی و کەلتووری ڤە، ب شێوەیەک کو ل گەل دابینکرنا ماف و ئازادی و تایبەتمەندیێن وان یێن جودا بگۆنجیت. فیدرالیەت وەکو سیستەمەک ل خۆ دگریت کو دەستهەلات و بڕیاردانا هەڤپشک د ناڤبەرا دوو ئاستێن حکومەتێ دا دهێنە دابەشکرن، ئەو ژی؛ حکومەتا فیدرالی (ئیتحادی) و حکومەتێن هەرێمان یان ویلایەتان یان مقاتەعاتان... هتد. سیستەمێ فیدرالی ل چەندین وەڵاتێن پێشکەفتی یێن جیهانێ سەرکەفتنەکا مەزن ب دەستڤە ئینایە (وەکو ویلایەتێن یەکگرتی یێن ئەمریکا). مەرجێن سەرکەفتنا سیستەمێ فیدرالی د ڕێکخستن و گۆنجاندنا پەیوەندی و سەرەدەری و بڕێڤەبرنێ دایە د ناڤبەرا هەردوو ئاستێن حکومەتێ دا، هەروەسا پتریا نموونەیێن فیدرالی یێن جیهانی ب فرەییا یەکەیێن خۆ یێن پێکهێنەر دهێنە نیاسین.

د دەمەکێ دا کو عێراقێ سیستەمێ فیدرالی پشتی ڕووخانا سیستەمێ وێ یێ ناوەندی (مەرکەزی) ل سالا 2003ێ پەسەند کر، لێ ل سەر بنەما و داڕێشتنێن جودا هەڤبەر ب سیستەمێن فیدرالی یێن جیهانێ. سەرباری کو دەستوورێ هەمیشەیی یێ عێراقا فیدرال یێ سالا 2005ێ د ماددەیێ (119) یێ خۆ دا ئاماژە ب وێ چەندێ کریە کو مافێ هەر پارێزگەهەکێ یان پتر هەیە ببیتە هەرێمەکا نووی یا تایبەت ب وان ڤە ل سەر داخوازا وان و ب ڕێکا ئەنجامدانا ڕیفراندۆمێ (گشتپرسیێ)، لێ پشتی بۆرینا نێزیکی بیست سالان چ هەرێمێن دی نەهاتینە پێکئینان و هەرێما کوردستانێ وەکو تاکە هەرێم مایە. لەوڕا، ئەڤ ڤەکۆلینە ل دیارکرنا پێڤەر یان بنەمایەکێ دیارکری دگەڕیت کو ل سەر وی بنەمای هەرێمێن فیدرالی د نموونەیا فیدرالیا عێراقێ دا بهێنە پێکئینان.