د.دلشاد ٲحمد محی الدین

دووشه‌مبى،28 ئيلۆن،2026

گەشەکرنا لەز یا سیستەمێن ژیرییا دەستکرد (AI) یێن بەرهەمهێنەر، کارلێککار، و خۆسەر، ئاستەنگێن نووی بۆ یاسایێن بەرپرسیارەتیا شارستانی دروست دکەت. ڕێسایێن کارگێڕی و چاڤدێریا یاسادانانێ پێوەرێن سەرەکی یێن بازاڕی دادمەزرینن، لێ یاسایا تایبەت وەک ئامرازێ سەرەکی دمینیت بۆ دەستەبەرکرنا دادپەروەریا چاکسازیێ (ڕاستڤەکرنێ)، بڕێڤەبرنا مەترسیان، و دابینکرنا قەرەبوویێ. ئەڤ ڤەکۆلینە دیڤچوونێ د وێ چەندێ دا دکەت کا چەوا "پاراستن ژ دەستپێکا دیزاینێ" (Safety-by-Design - SbD) بوویە ئەرکەکێ یاسایا تایبەت ل سەر ملێن گەشەپێدەرێن ژیرییا دەستکرد، ب تایبەتی دەربارەی پاراستنا گەنجان. هەروەسا دکۆلیتە د وێ چەندێ دا کا چەوا ئەو ئەلگۆریتمێن گرنگیێ ددەنە ڕاکێشانا سەرنجێ، کەسایەتیێن بەرهەمهێنەر، و بازنەیێن کارڤەدانێ یێن کۆنترۆلنەکری، دشێن مفا ژ لاوازیێن مەعریفی و دەماری یێن مێرمنداڵان وەربگرن و وان بقۆزنەوە. شیکاری دیار دکەت کو ئەڤە هەلبژارتنێن ئەندازیاری یێن ئەنقەست و ب مەبەستن کو دکەڤنە بن چوارچۆڤێ یاسایێن نوکە یێن بەرپرسیارەتیێ دا. ب ڕێکا بەراوردکرنا سیستەمێن یاسایا شارستانی و یاسایا گشتی (Common Law) ل دەڤەرێن وەکی فڕەنسا، ئەڵمانیا، چین، عیراق، هەرێما کوردستانێ، ئێکەتیا ئەورووپا، بەریتانیا، و ویلایەتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکا، ئەڤ ڤەکۆلینە دیڤچوونێ د وێ چەندێ دا دکەت کا چەوا پاراستنێن یاسادانانێ و بڕیارێن دادگەهان بەرەڤ لێکنێزیکبوونێ دچن. ئەنجام دیار دکەن کو کۆمپانیێن دیجیتاڵی ئێدی نەشێن مەترسیێن چاکسازی و گونجاندنا ئەلگۆریتمی بێخنە سەر ملێن گەنجێن لاواز ب مەبەستا خۆدزین ژ بەرپرسیارەتیا شارستانی ل ژێر یاسایا تایبەت یا نوکە.